sportimpreza.pl » Bigoreksja – kiedy trening siłowy staje się obsesją?
Bigoreksja – kiedy trening siłowy staje się obsesją?

Bigoreksja – kiedy trening siłowy staje się obsesją?

Bigoreksja to zaburzenie, w którym osoba o często imponującej sylwetce widzi w lustrze ciało zbyt drobne, zbyt słabe i wciąż niewystarczające. Trening, dieta i suplementy przestają służyć zdrowiu czy formie, a zaczynają dyktować cały dzień. Wyjaśniamy, czym jest to zaburzenie, po czym je rozpoznać, skąd się bierze i jak wygląda leczenie. Tekst nie ocenia osób trenujących, bo większość z nich po prostu lubi sport. Chodzi o to, by odróżnić zaangażowanie od sytuacji, w której potrzebna jest pomoc.

Bigoreksja: co to jest i czym różni się od zwykłej pasji do treningu?

Termin „bigoreksja” wprowadził w 1997 r. amerykański psychiatra Harrison Pope, opisując obsesję na punkcie budowy umięśnionego ciała. W klasyfikacjach psychiatrycznych mówi się raczej o dysmorfii mięśniowej, czyli odmianie dysmorfofobii. Osoba dotknięta tym problemem dostrzega u siebie niedostatki sylwetki, choć obiektywnie ich nie ma. Stąd drugie określenie: odwrócona anoreksja. W anoreksji chory widzi siebie jako zbyt grubego, w bigoreksji jako zbyt chudego lub za mało umięśnionego.

Problem jest zaliczany do szerokiej grupy zaburzeń odżywiania i zaburzeń obrazu ciała. Szacuje się, że dotyczy około 10% osób uprawiających kulturystykę, ale dokładnych danych brak, bo wielu chorych nie trafia do lekarza. Nie jest to jednak wyłącznie kłopot zawodowców: występuje także wśród osób trenujących amatorsko na siłowni.

Granica między pasją a zaburzeniem nie leży w ilości godzin spędzonych na treningu, tylko w tym, co się dzieje z życiem i emocjami. Poniższa tabela pokazuje typowe różnice.

Obszar Zaangażowany pasjonat Osoba z bigoreksją
Plan treningowy Elastyczny, można go przesunąć Sztywny, opuszczenie treningu budzi lęk i winę
Kontuzje Odpoczynek i rehabilitacja Trening mimo bólu i urazów
Dieta Planowana, ale z wyjątkami Restrykcyjna, wyjątki są nie do pomyślenia
Życie społeczne Trening jest jednym z elementów Praca, rodzina i znajomi ustępują planowi
Ocena ciała Zadowolenie z postępów Ciągłe poczucie, że jest za mało

Jedna cecha z tabeli nie przesądza o chorobie. Niepokoić powinien układ kilku z nich utrzymujący się przez dłuższy czas.

Bigoreksja objawy: po czym rozpoznać dysmorfię mięśniową?

Bigoreksja objawy dzielą się na te widoczne z zewnątrz i te, które rozgrywają się w głowie. Osoba z zaburzeniem często długo ich nie zgłasza, bo na siłowni jej zachowanie uchodzi za zwykłą sumienność. Dopiero bliscy zauważają, że coś zaczyna być nie tak. Najczęściej opisywane sygnały to:

  • Ciągłe porównywanie się z innymi. Wzrok wędruje do cudzych mięśni, a w lustrze i na zdjęciach pojawia się stałe niezadowolenie, nawet po dużych postępach.
  • Częste sprawdzanie sylwetki. Wielokrotne oglądanie się w lustrze, mierzenie obwodów i ważenie, albo odwrotnie, unikanie luster ze wstydu.
  • Trening mimo kontuzji. Ból, przeciążenie czy zalecenie lekarza nie zatrzymują planu, bo przerwa budzi lęk przed utratą masy mięśniowej.
  • Restrykcyjna dieta wysokobiałkowa. Posiłki są odmierzane co do grama, a odstępstwo wywołuje poczucie winy. Często dochodzą liczne suplementy.
  • Podporządkowanie życia planowi. Praca, nauka, relacje i rodzina schodzą na dalszy plan, jeśli kolidują z treningiem lub jedzeniem.
  • Unikanie sytuacji ocenianych. Plaża, basen czy wspólny wyjazd bywają odrzucane z obawy, że ciało zostanie zobaczone i uznane za niewystarczające.
  • Sięganie po sterydy anaboliczne i inne substancje. Jest to jeden z najgroźniejszych sygnałów, bo wiąże się z realnym ryzykiem zdrowotnym.

Samo zaobserwowanie jednego czy dwóch punktów nie oznacza diagnozy. Rozpoznanie stawia specjalista, który ocenia nasilenie objawów, ich wpływ na funkcjonowanie i towarzyszące zaburzenia, takie jak depresja czy lęk. Jeśli lista brzmi znajomo, rozmowa z psychologiem jest rozsądnym pierwszym krokiem, a nie przyznaniem się do porażki.

Jakie są przyczyny i skutki bigoreksji?

Nie ma jednej przyczyny. Zwykle nakłada się kilka czynników, a część z nich dotyczy ogólnie kłopotów z obrazem ciała.

Skąd bierze się obsesja na punkcie muskulatury?

Do częstych czynników ryzyka zalicza się niską samoocenę, doświadczenia wyśmiewania ciała w dzieciństwie lub w okresie dorastania, perfekcjonizm oraz skłonność do zachowań natrętnych. Znaczenie ma też kultura obrazu: media społecznościowe pełne wyretuszowanych, wyselekcjonowanych sylwetek tworzą wzorzec, którego nie da się osiągnąć naturalnie. Osoba z podatnością szybko uczy się, że wartość mierzy się obwodem ramienia.

Środowisko także bywa wzmacniające. W grupach, gdzie pochwały dostaje się głównie za wygląd i masę, ciało staje się walutą, a przerwa w treningu czy mniejsza forma budzą lęk przed utratą statusu. Nie oznacza to, że siłownia jest złym miejscem, tylko że dla osób podatnych bywa wyjątkowo mocnym wyzwalaczem.

Jakie zagrożenia niosą sterydy anaboliczne i przetrenowanie?

Skutki zdrowotne mogą być poważne. Nadmierny trening prowadzi do przewlekłych urazów, przeciążeń stawów i ścięgien oraz do przetrenowania, czyli spadku wydolności, zaburzeń snu i obniżenia nastroju. Wieloletnie restrykcje żywieniowe mogą wywoływać niedobory, a dieta wysokobiałkowa stosowana bez nadzoru bywa problemem dla osób z chorobami nerek.

Największe ryzyko dotyczy sterydów anabolicznych. Mogą one wpływać na układ krążenia, wątrobę, gospodarkę hormonalną i płodność, a także nasilać wahania nastroju i drażliwość. Dochodzi też ryzyko uzależnienia oraz skutków związanych z niekontrolowanym źródłem i dawkowaniem środków. Przy takich substancjach decyzje powinny zapadać wyłącznie z lekarzem. Jeśli ktoś już je stosuje, szczera rozmowa z lekarzem i badania są bezpieczniejsze niż samodzielne odstawianie czy dalsze kontynuowanie.

Bigoreksja leczenie: kto pomaga i jak wygląda terapia?

Bigoreksja leczenie opiera się na współpracy kilku specjalistów, bo zaburzenie dotyka jednocześnie psychiki, odżywiania i zdrowia fizycznego. Jest to podejście interdyscyplinarne, a jego zakres dobiera się indywidualnie do nasilenia objawów.

Z kim warto się skonsultować na początku?

Dobrym punktem startowym jest lekarz, najczęściej rodzinny, który zleci pełną diagnostykę, w tym badania krwi, i oceni stan zdrowia, zwłaszcza gdy w grę wchodzą sterydy anaboliczne lub inne substancje. Równolegle potrzebna jest konsultacja psychologiczna lub psychiatryczna. Psychiatra rozważa ewentualne leczenie farmakologiczne, na przykład gdy towarzyszą depresja, zaburzenia lękowe czy objawy natręctw. Decyzję o lekach zawsze podejmuje lekarz po rozmowie z pacjentem.

Na czym polega psychoterapia i praca z dietą?

Podstawą jest psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralna. Pomaga ona rozpoznać zniekształcone myśli o własnym ciele, ograniczyć zachowania kontrolujące, takie jak ciągłe mierzenie i oglądanie się w lustrze, oraz stopniowo wracać do sytuacji, których pacjent unikał. Ważnym elementem jest odbudowa poczucia wartości niezależnego od wyglądu.

Uzupełnieniem bywa pomoc psychodietetyka, który uczy elastycznego podejścia do jedzenia i pomaga rozluźnić sztywne reguły żywieniowe bez gwałtownych zmian. Samego treningu zwykle nie zabrania się całkowicie. Częściej celem jest powrót do ruchu, który nie jest przymusem, razem z ustalonymi z terapeutą granicami. Leczenie wymaga czasu, a nawroty zdarzają się także u osób, które radzą sobie dobrze, dlatego regularny kontakt ze specjalistą ma duże znaczenie.

Kiedy zgłosić się po pomoc i jak wesprzeć bliską osobę?

Na konsultację warto się zdecydować, gdy myśli o ciele i treningu zajmują większość dnia, gdy trening odbywa się mimo bólu i urazów, gdy pojawiają się rezygnacje z pracy, relacji i wydarzeń z powodu planu, albo gdy w grę wchodzą sterydy anaboliczne. Powodem jest też sam cierpiący nastrój: wstyd, lęk, poczucie, że nigdy nie jest dość. Nie trzeba czekać na zdiagnozowaną chorobę, bo wczesna rozmowa z psychologiem zwykle ułatwia dalsze kroki.

Bliskim trudno mówić o problemie, bo trening jest powszechnie chwalony. Pomaga spokojny, konkretny język oparty na obserwacjach, na przykład: „Zauważyłem, że odwołujesz spotkania, kiedy kolidują z treningiem, i martwię się o ciebie”. Krytyka wyglądu czy oskarżenia zwykle wzmacniają obronę. Dobrze jest też unikać komplementów skupionych wyłącznie na muskulaturze i zaproponować wspólną wizytę u lekarza lub psychologa.

Pasja do treningu siłowego nie jest zaburzeniem, a siłownia nie jest zagrożeniem. Sygnałem do działania jest moment, w którym sport przestaje dawać siłę, a zaczyna ją odbierać. Jeśli rozpoznajesz u siebie lub bliskiej osoby opisane wzorce, umów konsultację z psychologiem lub psychiatrą. Pierwsza rozmowa nie zobowiązuje do niczego, a pozwala ocenić sytuację z kimś, kto zna się na tym profesjonalnie.

Do góry